غلامرضا جلالى ( گروهى از پژوهشگران )

395

مشاهير مدفون در حرم رضوى ( فارسي )

بزرگترش ، فرزند ارشد شاه به حساب مىآمد و خود را شايسته حكومت و سلطنت مىدانست ، اما از آنجا كه مادرش زن دايمى شاه نبود ، برادرش مظفر الدّين ميرزا كه سه سال از او كوچكتر بود به وليعهدى انتخاب شد . ظل السلطان حاضر شد كه يك ميليون تومان پيشكش به شاه بدهد تا او مظفر الدّين شاه را از ولايتعهدى بر كنار و وى را نامزد وليعهدى كند . « 1 » البتّه در اين راه انگليسىها نيز از او حمايت مىكردند و به نوشته اعتماد السلطنه حتى روزنامه تايمز لندن مقاله‌اى در تعريف از ظل السلطان و بدگويى از مظفر الدّين ميرزا و تحريك شاه به عزل مظفر الدّين و انتخاب ظل السلطان به جاى او به چاپ رساند . « 2 » كوشش‌هاى ظل السلطان در راه رسيدن به سلطنت موجب نگرانى شاه و درباريان و به‌ويژه على اصغر خان امين السلطان ( صدر اعظم ) شد . لذا چندين بار درصدد محدود كردن قدرت وى برآمدند . « 3 » شاه در سال 1304 هنگامى كه ظل السلطان در تهران و در عمارت مسعوديه به سر مىبرد او را مجبور به استعفا كرد . « 4 » ترس شاه از او به حدى بود كه هنگام ورود او به دربار ، شاه تفنگ كشيد تا او را بكشد اما حكيم الممالك نگذاشت . پس از عزل ظل السلطان ، شاهزاده معتمد الدوله نزد ناصر الدّين شاه رفت و به او گفت : « امروز روز شاهى توست » « 5 » و به همين دليل هم بود كه قلمرو ظل السلطان بلافاصله بين اركان دولت تقسيم گرديد ؛ هرچند بعضى از مناصب دوباره به وى بازگردانده شد . از ويژگىهاى ديگر ظل السلطان اتكاى بيش از حد او به خارجىها به ويژه انگليسىها و به عبارتى استفاده انگليسىها از او براى پيشبرد مقاصد

--> ( 1 ) - حسين سعادت نورى : پيشين / 93 ، عبد اللّه مستوفى : پيشين 1 / 97 ؛ جرج . ن . كرزن : پيشين 1 / 545 ( 2 ) - مهدى بامداد : پيشين 4 / 84 ( 3 ) - فووريه : سه سال در دربار ايران / 141 ، 207 ( 4 ) - عبد اللّه مستوفى : پيشين 1 / 377 ( 5 ) - محمد قزوينى : پيشين / 88